Grutto

De grutto is een oer-Hollandse weidevogel. Nergens in Europa broeden zoveel grutto's als in Nederland. In 2016 is de grutto door het Nederlandse publiek zelfs uitgekozen tot nationale vogel. De grutto gedijt goed in vochtige open graslanden en is graag te vinden op boerenbedrijven waar productie en natuur met elkaar in balans zijn.

Herkenning

Lengte: 37 - 42 cm
Spanwijdte: 63 - 74 cm

Grote, slanke steltloper met lange poten. Rechte snavel. In vlucht brede, witte vleugelstreep, witte staartbasis (vierkant) met zwarte eindband. Poten steken uit. Buik met donkere banden. Mannetje ruit in prachtkleed naar een meer steenrode kleur dan vrouwtje. In de winter bruingrijze borst en bovendelen. Juveniele grutto's [...] In Nederland is ook de IJslandse grutto te zien. Die heeft een duidelijk kortere snavel. Als juveniel heeft de IJslandse grutto meer oranje; bij de jonge gewone grutto zijn deze zwakker gekleurd, en eerder roze-bruin dan oranje. Een belangrijk verschil is de tekening van de schouderveren en de binnenste armpennen (ook wel tertials genoemd). Deze zijn bij juveniele IJslandse grutto's uitgebreider en bonter getekend. Als adult is de IJslandse grutto meer rood dan 'onze' grutto.

Geluid

Meest gehoorde roep een luid en helder 'gruttooo, gruttooo', waarbij de eerste lettergreep in toonhoogte stijgt en de tweede weer daalt.

Broedperiode/kuikenperiode

Tijdens het broedseizoen laat de grutto spectaculaire baltsvluchten zien. Al vanaf eind maart kunnen de eerste grutto’s een legsel hebben. De eileg loopt door tot eind mei, met piek in tweede helft april. Eén broedsel per jaar met meestal 3-4 eieren. Broedduur 22-24 dagen. Grutto's hebben een onopvallend grasnest wordt gemaakt in de lange vegetatie van grasland, bij voorkeur in de nabijheid van ruigere delen in het veld. Geen echte koloniebroeder, maar broedt graag in directe nabijheid van soortgenoten in verband met het opmerken en verjagen van vijanden. De jongen lopen meteen uit het nest (nestvlieders) en zijn na zo'n 24-27 dagen vliegvlug. De familie blijft dan nog zo'n 5-14 dagen bij elkaar.  

Broedgebied

De grutto maakt zijn nest liefst in kruidenrijk en bloemrijk grasland met een open structuur en een  hoge grondwaterstand.  Het mannetje en vrouwtje broeden om en om en zijn dan gevoelig voor verstoring en predatie.  De kans op nestsucces is het grootst als de omgeving van het nest met rust gelaten wordt: niet maaien en niet beweiden tot minimaal 15 juni. Gruttokuikens houden van lang(er) gras, en hebben dus te lijden van vroeg en grootschalig maaien. Gruttokuikens zitten liever niet in beweid grasland (in tegenstelling tot scholeksters en kieviten). Na ruim vier weken zijn de jonge grutto’s ‘vliegvlug’. Kort daarna verlaten de ouders hen.

Aankomstperiode

Vertrekperiode

Vogeltrek

Veel grutto's trekken vanaf juli tot in augustus in een breed front hoog in de lucht over lange afstanden en vliegen vaak langs de kust. Vanuit Nederland trekken grutto's over Frankrijk, via Spanje en Portugal zuidwaarts. Ze vliegen vaak in één ruk de Sahara over naar Senegal en Guinee-Bisseau. Een ander deel van de grutto's trekt via Italië (Toscane) naar Afrika. De jongen blijven een jaar lang in het winterkwartier, voordat ze gaan trekken.

Voor de grutto’s starten met hun reis naar het zuiden moeten ze enkele weken 'opvetten'. Ze eten dan regenwormen, ‘emelten’ of muggenlarven. Overdag foerageren ze vaak in groepen, ’s nachts slapen ze in een plas-dras of wetland. Jonge grutto’s vertrekken een maand na de volwassen grutto’s.

Vanaf februari arriveren ze weer in Nederland. Ze moeten dan eerst opvetten (veel bodemdieren eten) op vochtige plekken, waar de wormen aan de oppervlakte van de bodem zitten. Liefst in vochtig grasland met een plasdras situatie (water op maaiveld). Tot ongeveer een week voor de eier-leg slapen ze op deze natte plekken.

Via de website van Kening fan 'e greide zijn trekkende grutto's live te volgen.


Het kennisnest is tot stand gekomen in nauwe samenwerking met (kennis)partners